به گزارش پایگاه خبری تحلیلی رستا، گروه آموزشوپرورش مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در گزارشی با عنوان «آسیبشناسی ارزشیابی توصیفی دوره ابتدایی و ارائه راهکارهای سیاستی برای بهبود آن»، ضمن بررسی ابعاد مختلف اجرای این شیوه ارزشیابی، مهمترین چالشها، آسیبها و راهکارهای اصلاحی آن را مورد واکاوی قرار داده است.
بر اساس این گزارش، ارزشیابی توصیفی در دوره ابتدایی با هدف عبور از نظام نمرهمحور و توجه به رشد همهجانبه شایستگیهای دانشآموزان طراحی و اجرا شد، اما پس از نزدیک به دو دهه از تصویب آییننامه اجرایی آن، شکافی جدی میان اهداف سیاستی و عرصه عمل شکل گرفته است. یافتههای این گزارش که مبتنی بر فراترکیب دهها پژوهش علمی است، نشان میدهد این شیوه ارزشیابی با چالشهای سیاستی، ساختاری، فنی، فرهنگی و حرفهای متعددی روبهرو بوده است.
در بخش نخست این گزارش، یکی از مهمترین چالشهای موجود، بهروزرسانی نشدن آییننامه ارزشیابی توصیفی متناسب با رویکردهای سند تحول بنیادین آموزشوپرورش و سند برنامه درسی ملی عنوان شده است. به اعتقاد پژوهشگران، آییننامه موجود که در سال ۱۳۸۸ به تصویب رسیده، نتوانسته خود را با رویکردهای جدید تربیتی و شایستگیمحور اسناد تحولی هماهنگ کند.
این گزارش همچنین به نبود تمایز میان سازوکارهای ارزشیابی در پایههای مختلف ابتدایی اشاره کرده و تأکید دارد یکسانانگاری ارزشیابی از پایه اول تا ششم، بدون توجه به تفاوتهای رشدی و نیازهای انتقالی دانشآموزان، یکی از ضعفهای مهم سیاستی این نظام محسوب میشود.
مرکز پژوهشهای مجلس در ادامه، ابهام و محدودیت مقیاس چهارسطحی ارزشیابی شامل «خیلی خوب، خوب، قابل قبول و نیاز به تلاش بیشتر» را از دیگر چالشهای جدی دانسته و تصریح کرده این مقیاس به دلیل فقدان معیارهای دقیق و روشن، قدرت تشخیص کافی برای تمایزگذاری میان سطوح مختلف یادگیری را ندارد و در مواردی به قضاوتهای سلیقهای منجر شده است.
در بخش دیگری از این گزارش، ضعف زیرساختهای اجرایی از جمله تراکم بالای کلاسها، کمبود فضای آموزشی استاندارد، نبود ابزارهای معتبر سنجش و محدودیت امکانات لازم برای اجرای پوشه کار و ارزشیابیهای عملکردی، از موانع جدی تحقق اهداف این طرح معرفی شده است. همچنین تأکید شده حجم بالای محتوای کتابهای درسی با الزامات ارزشیابی فرایندمحور همخوانی ندارد و معلمان را میان تدریس محتوا و اجرای اصولی ارزشیابی دچار تعارض کرده است.
این گزارش همچنین ضعف در نظام آموزش، توانمندسازی و پشتیبانی حرفهای معلمان را از عوامل اصلی افت کیفیت اجرای ارزشیابی توصیفی میداند و تصریح میکند معلمان پس از آموزشهای اولیه، از بازخورد حرفهای مستمر، نظارت تخصصی و پشتیبانی ساختاری کافی برخوردار نبودهاند؛ مسئلهای که به اجرای صوری و سلیقهای فرآیندهای ارزشیابی در مدارس انجامیده است.
در بعد فرهنگی و اجتماعی نیز گزارش مرکز پژوهشهای مجلس از مقاومت خانوادهها و جامعه در برابر حذف نمره و رتبهبندی سنتی خبر میدهد. بر اساس یافتههای این مطالعه، بخش قابل توجهی از والدین همچنان نمره عددی را تنها معیار قابل فهم برای سنجش پیشرفت تحصیلی میدانند و نسبت به بازخوردهای کیفی اعتماد کافی ندارند؛ مسئلهای که به بازتولید فرهنگ نمرهمحور در مدارس منجر شده است.
در جمعبندی این گزارش آمده است که تداوم این وضعیت در برخی موارد پیامدهایی همچون افت پنهان تحصیلی، ارتقای صوری دانشآموزان، کاهش حساسیت نسبت به یادگیری و تضعیف انگیزش تحصیلی را به دنبال داشته است.
مرکز پژوهشهای مجلس برای اصلاح این وضعیت، مجموعهای از راهکارهای سیاستی را پیشنهاد کرده که از جمله مهمترین آنها میتوان به بازنگری اساسی آییننامه ارزشیابی توصیفی بر مبنای سند تحول بنیادین، توسعه مقیاس سنجش از چهار سطح به حداقل پنج سطح، تدوین استانداردهای ملی یادگیری، ایجاد واحد تخصصی ارزشیابی ابتدایی در وزارت آموزشوپرورش، طراحی سامانه ملی پایش الکترونیک، کاهش حجم محتوای کتب درسی و اجرای برنامههای توانمندسازی حرفهای معلمان اشاره کرد.
این گزارش تأکید میکند که بدون اصلاح همزمان سیاستها، زیرساختها، فرهنگ عمومی و نظام توانمندسازی معلمان، ارزشیابی توصیفی نمیتواند نقش خود را به عنوان یک سیاست تحولی در ارتقای کیفیت آموزش ابتدایی بهطور کامل ایفا کند.
دریافت فایل گزارش
